15 listopada 2011 łączna liczba publikacji w polskich bibliotekach cyfrowych przyłączonych do FBC przekroczyła 800 tysięcy.

Osiemsettysięczna publikacja to „Wołyński Dziennik Wojewódzki. 1931, nr 16” udostępniana przez Jagiellońską Bibliotekę Cyfrową.

Wszystkim współtworzącym polskie biblioteki cyfrowe serdecznie gratulujemy!

Jakiś rok temu pozwoliłem sobie na małą refleksję dotyczącą marginalizacji jednej z najlepszych koncepcji organizacyjnych jaka się przytrafiła Polsce w obszarze cyfryzacji i promocji naszego dziedzictwa kulturowego. Od tego czasu dzięki tej koncepcji zasób polskich bibliotek cyfrowych podwoił się. W ciągu około jednego roku przybyło kolejnych 400 000 publikacji. Nawiązując do głównego wątku poruszonego w tekście na temat marginalizacji FBC zacząłem się dzisiaj zastanawiać:

(…) czy w Polsce nadal brakuje projektu umieszczenia wszystkich zdigitalizowanych zbiorów w ramach jednego portalu internetowego, analogicznego do Niemieckiej Biblioteki Cyfrowej? (…)

oraz

(…) czy Rozmowy o polskiej Centralnej Bibliotece Internetowej nadal ciągle jeszcze trwają? (…)

Ja tu tylko gram, sprawdź sam co można znaleźć w Federacji Bibliotek Cyfrowych:

cdn…

W Polsce brakuje również projektu umieszczenia wszystkich zdigitalizowanych zbiorów w ramach jednego portalu internetowego, analogicznego do Niemieckiej Biblioteki Cyfrowej. Polskie zbiory będzie można co prawda przeglądać w Europeanie, z którą nasze centra digitalizacyjne pozostają w bliskiej współpracy. Rozmowy o polskiej Centralnej Bibliotece Internetowej jednak ciągle jeszcze trwają.

Pod tekstem pojawiło się wiele ciekawych komentarzy. Ja również pozwoliłem sobie skomentować tę dziwną opinię, a w związku z tym, że temat jest nadal aktualny i polityka marginalizacji Federacji Bibliotek Cyfrowych nadal jest prowadzona, o czym wspomniała Bożena Michalska, postanowiłem swój komentarz opublikować na blogu. Tym samym chciałem odświeżyć dyskusję na temat bardzo dziwnej, niezrozumiałej i destrukcyjnej polityki zmierzającej do marginalizacji Federacji Bibliotek Cyfrowych oraz całego kilkuletniego dorobku polskich bibliotekarzy cyfrowych i Zespołu Bibliotek Cyfrowych PCSS, którzy są autorami sukcesu Polski w Europeanie.

Poniżej mój komentarz do artykułu Zbudujemy cyfrową wieżę Babel.

Polecam ciekawy skecz, który może wiele wyjaśnić w poruszanej tutaj kwestii i ułatwić zrozumienie przepływów informacji:

Po obejrzeniu tego filmu zaświtała mi pewna konstrukcja myślowa, która jednak posiada własną logikę, więc chyba niesłusznie się czepiamy. Proszę sobie wyobrazić następujący scenariusz przepływu informacji:

1. Sprawdzenie informacji:

Zapytamy Googla o „biblioteki cyfrowe”

Wynik (dane na 2010-02-28):

Na pierwszej stronie jest Federacja Bibliotek Cyfrowych oraz wiele polskich bibliotek cyfrowych należących do FBC. Na drugiej stronie jest link do strony Konferencja „Polskie Biblioteki Cyfrowe 2009″, na której są dostępne materiały (video, teksty, prezentacje) z informacjami dotyczącymi FBC oraz Europeany. Na temat Europeany i jej związków z FBC mówili sami przedstawiciele Europeany.

Na wszelki wypadek sprawdźmy jeszcze w Katalogu Onet.pl bo chińskie doświadczenia Googla mogą budzić obawy, że te wyniki zostały zmanipulowane.

2. Analiza informacji:

Na stronie http://fbc.pionier.net.pl mamy informację: Dostępnych publikacji: 352353 (na dzień 2010-02-28) czyli że nie 100 tys., nie 10 tys. ale ponad 350 tys. jest dostępnych za pośrednictwem jednego portalu przeszukującego wszystkie polskie biblioteki cyfrowe.

Na stronie http://fbc.pionier.net.pl/owoc/list-libs „Zestawienie polskich bibliotek cyfrowych” znajdujemy listę 50 polskich bibliotek cyfrowych, których praca jest koordynowana za pośrednictwem mechanizmów synchronizacji dostępnych dzięki FBC, czyli że nie jest to 5 bibliotek cyfrowych, nie 20 bibliotek cyfrowych tylko 50 bibliotek cyfrowych współpracuje przy digitalizacji, która jest koordynowana przy pomocy narzędzi informatycznych.

Na stronie http://www.man.poznan.pl/PBC/2009/?s=program-warsztaty – Program szóstych warsztatów „Biblioteki cyfrowe” znajdujemy informację, że zorganizowano szóste warsztaty czyli, że nie pierwsze, nie czwarte ale że szóste. Skoro odbywają się raz w roku to znaczy, że są organizowane nie od dwóch lat, nie od trzech lat tylko od sześciu lat.

Skończę na analizie tych trzech bo wyłaniają się już wystarczająco oczywiste wnioski i nie ma sensu drążyć tematu dalej.

3. Wnioski oczywiste i konkretne:

(…)W Polsce brakuje również projektu umieszczenia wszystkich zdigitalizowanych zbiorów w ramach jednego portalu internetowego, analogicznego do Niemieckiej Biblioteki Cyfrowej. Polskie zbiory będzie można co prawda przeglądać w Europeanie, z którą nasze centra digitalizacyjne pozostają w bliskiej współpracy. Rozmowy o polskiej Centralnej Bibliotece Internetowej jednak ciągle jeszcze trwają.(…)

A więc jakieś konkrety są !!!

Ta logika wnioskowania nie jest odosobnionym przypadkiem. Kiedyś podobna historia miała miejsce na łamach Gazety Wyborczej.

Na koniec posłużę się tekstem nawiązującym do  jednej z reklam, ostatnio często puszczanych w telewizji:

Ja tu tylko gram, sprawdź sam co można znaleźć w Federacji Bibliotek Cyfrowych:

cdn…

W podsumowaniu Marcin napisał:

(…) Tak sprawne uruchomienie w pełni zautomatyzowanego przepływu strumienia informacji z setek polskich instytucji kultury i nauki, poprzez regionalne biblioteki cyfrowe i FBC, aż do Europeany nie byłoby możliwe, gdyby nie spójna wizja polskiej infrastruktury bibliotek cyfrowych i jej konsekwentna realizacja prowadzona przez ostatnie lata wspólnymi siłami tych instytucji, wspieranych od strony technicznej przez PCSS i innych uczestników Konsorcjum PIONIER. Dzięki wypracowanemu otwartemu i rozproszonemu modelowi współpracy, a także właściwie dobranym i opracowanym rozwiązaniom technicznym, budowana od 2002 roku polska infrastruktura okazała się być zgodna z modelami infrastruktury europejskiej wypracowanymi w ostatnich dwóch latach w projektach takich jak Europeana czy DRIVER. (…)

Dzięki za tę spójną wizję wszystkim, którzy ją posiadają. Dzięki tej wizji Polska może zająć znaczące miejsce w cyfrowych przestworzach internetu.

(…) 700 lat temu dzięki Księgozbiorowi Wirtualnemu Federacji FIDES zostało uwolnione pierwsze polskie zdanie, które przeszło 700 lat wcześniej zostało zapisane w Księdze henrykowskiej (…)

Na stronie z aktualnościami Księgozbioru Wirtualnego FIDES czytamy:

(…) Pełny tytuł tego dokumentu brzmi: ?Liber fundationis claustri Sancte Marie Virginis in Henrichow? czyli Księga założenia klasztoru Najśw. Maryi Panny w Henrykowie. Słynne pierwsze zdanie w języku polskim ?day ut ia pobrusa, a ti poziwai?, co znaczy ?pozwól, ja będę mełł, a ty odpocznij? znajduje się na s. 24 Księgi, wiersz 9 od dołu. Ranga tego dokumentu jest nie do przecenienia, stąd myśl, aby dzięki technice cyfrowej udostępnić go wszystkim zainteresowanym. (…)

Udostępnienie Księgi henrykowskiej całemu światu jest ważnym wydarzeniem, które ma szansę przyczynić się do upowszechniania informacji o naszym języku. Jest też świetnym przykładem symbiozy pomiędzy starą księgą a nowoczesnym przekazem informacji. Te dwa światy – sędziwej księgi i szczenięcego internetu – nie muszą ze sobą konkurować, wręcz przeciwnie, dzięki wzajemnemu współistnieniu mogą istnieć efektywniej. Internet dzięki księdze może przekazywać wartościową informację, natomiast księga dzięki internetowi może zaistnieć w zdecydowanie szerszym wymiarze. Personifikując te dwa podmioty można sobie dzisiaj wyobrazić sytuację, w której internet zwraca się z szacunkiem do księgi słowami zawartymi w pierwszym zapisanym polskim zdaniu ?pozwól, ja będę mełł, a ty odpocznij?.

Warto sobie w tym miejscu zadać pytanie: po co twórcy Księgi henrykowskiej ją pisali oraz o czym mogliby pomyśleć gdyby potrafili przewidzieć zaistnienie internetu po siedmiuset latach?

Dzisiejsze wydarzenie jest dowodem na to, że marzenie o polskim systemie rozproszonych bibliotek cyfrowych zaczyna się materializować. Jest również nadzieją na to, że słowa „czas zatarł ślad” coraz rzadziej będą odpowiedzią na pytanie „kto wie czy było tak?”.

Za to co dzisiaj się stało należy się wielki szacun dla Zespołu Bibliotek Cyfrowych PCSS, który jest odpowiedzialny za „wypchnięcie” polskiego bibliotekarstwa cyfrowego do Europy, a bardziej lokalnie również dla całego zespołu BCUWr, który zadbał o dobrą pozycję BUWr i całego Uniwersytetu Wrocławskiego w Europeanie.

Tak na marginesie to ciekaw jestem ile osób uczestniczących w uroczystym otwarciu Biblioteki Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego poważnie traktowało wizję zaistnienia w Europejskiej Bibliotece Cyfrowej oraz ile osób czytających dzisiaj ten tekst zdaje sobie sprawę z tego, że jesteśmy świadkami historycznego wydarzenia.

O wejściu do Europeany napisał już Remigiusz Lis. Zaczęła się też dyskusja na forum Biblioteka 2.0 i forum EBIB. Można o tym wydarzeniu przeczytać również na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego.

Pod adresem http://www.man.poznan.pl/PBC/media/Cwierc_miliona_polskich_publikacji_cyfrowych_w_Europeanie.pdf dostępna jest oficjalna informacja prasowa przygotowana przez Marcina Werlę – Lidera Zespołu Bibliotek Cyfrowych PCSS.

Szczegółowe informacje na temat wspomnianych projektów można znaleźć na stronach

• projekt ENRICH
• projekt EuropeanaLocal

Warsztaty skupią się na zaprezentowaniu w jaki sposób Biblioteka Uniwersytecka, bazując na systemie do budowy bibliotek cyfrowych dLibra, włączyła się w projekt oparty na alternatywnym oprogramowaniu i jakich modyfikacji to wymagało. Poruszona zostanie też kwestia włączania zbiorów cyfrowych w ogólnoeuropejską bibliotekę cyfrową Europeana.

Więcej informacji na stronie warsztatów ?

http://bcpw.bg.pw.edu.pl/publication/1113 ¹

Dr Grzegorz Płoszajski, pod którego redakcją publikacja powstała i który włożył najwięcej pracy w jej przygotowanie (za co bardzo dziękuję), w notatce dla EBIBu napisał:

Książka, będąca pracą zbiorową, zawiera obszerny przegląd zagadnień dotyczących digitalizacji obiektów dziedzictwa kulturowego, szczególnie zagadnień dotyczących standardów technicznych i metadanych. Digitalizacja rozumiana jest tu jako tworzenie cyfrowych ?kopii? obiektów materialnych, takich jak typowe zbiory biblioteczne, archiwalne i muzealne. Standardy techniczne i metadane są rozpatrywane w kontekście możliwości długotrwałego przechowywania obiektów cyfrowych powstających w procesie digitalizacji. Pominięto kwestie standardów dla materiałów takich jak tworzone współcześnie dokumenty, dla których wersja cyfrowa (elektroniczna) jest zazwyczaj wersją pierwotną, a na przykład wydruk wersją wtórną.

W książce zamieszczono szczegółowe zalecenia dotyczące metadanych i parametrów technicznych przygotowywanych obrazów cyfrowych oraz formatów zapisu. Uwzględniono przy tym zarówno cele zachowania ?kopii? cyfrowych obiektów dziedzictwa kulturowego dla przyszłości, jak i bieżącego ich udostępniania, przy czym większą uwagę poświęcono temu pierwszemu. Poruszone są także kwestie standardów dla obiektów audiowizualnych.

Omówiono różne rodzaje metadanych, m.in. techniczne, strukturalne, opisowe i konserwatorskie (dotyczące długotrwałego przechowywania ?kopii? cyfrowych) i przedstawiono wybrane standardy. Ponadto przedstawiono standardy, które mogą być stosowane przy przekazywaniu obiektów cyfrowych do magazynów długotrwałego przechowywania.

Książka oparta jest na opracowaniu wewnętrznym zespołu roboczego ds. standardów technicznych działającego przy powołanym przez ministra kultury w roku 2006 Zespole ds. Digitalizacji. Napisana przez tych samych autorów, zawiera drobne rozszerzenia w stosunku do wspomnianego opracowania.

Książka została wydana w wersji drukowanej przez Bibliotekę Główną Politechniki Warszawskiej. Zarówno wersja elektroniczna, jak i drukowana są udostępniane na licencji Creative Commons 2.5 Polska w wersji Uznanie autorstwa, Użycie niekomercyjne, Na tych samych warunkach, znacznie mniej restrykcyjnej niż copyright. Pełny tekst licencji jest dostępny na stronie: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/2.5/pl/.

Na str. 218, w rozdziale 7.8 Obowiązek okresowej aktualizacji zaleceń, znajdują się następujące stwierdzenia:

Na obecną chwilę zalecenie dotyczące metadanych technicznych, strukturalnych oraz administracyjnych można odnieść do okresu przejściowego. Wybór właściwych standardów zależy od zebranych doświadczeń i powinien zostać poprzedzony konsultacjami z przedstawicielami archiwów, bibliotek i muzeów.

Podczas dokonywania wyboru standardu/standardów lub opracowywania/modyfikowania własnego należy brać pod uwagę wszelkie kwestie organizacyjne, logistyczne i finansowe oraz mieć na względzie ewentualny model współpracy z planowanym repozytorium cyfrowym o charakterze magazynu długotrwałego przechowywania.

Wszystko, co zostaje ustalane w zakresie standardów i metadanych (a zapewne także i w innych zakresach), powinno być okresowo przeglądane i w rezultacie uzupełniane bądź korygowane. Celowość dokonywania zmian wynika m.in. z dokonującego się szybko postępu technicznego, z wprowadzania nowych urządzeń i technologii itp. Niektóre z tych zmian mogą mieć odbicie w zmieniających się też przepisach prawa (np. zatwierdzanie nowych formatów, standaryzowanie wymagań odnośnie metadanych).

Rekomenduje się, aby przegląd standardów, wymagań i zaleceń umożliwiający wprowadzenie stosownych korekt odbywał się nie rzadziej niż co trzy lata.

Z powyższych uwag wynika, że w procesie ustanawiania standardów dotyczących digitalizacji obiektów dziedzictwa kulturowego kluczowe znaczenie mają i będą mieć doświadczenie oraz konsultacje z przedstawicielami archiwów, bibliotek i muzeów. Oznacza to, że konieczna jest współpraca i partnerstwo pomiędzy osobami czy ośrodkami zajmującymi się digitalizacją. Chciałbym więc przy tej okazji polecić kilka miejsc, w których taka współpraca może się odbywać:

• Forum dyskusyjne Digitalizacja i biblioteki cyfrowe będące częścią forum EBIB
• Forum dyskusyjne Archiwizacja materiałów cyfrowych i digitalizacja analogowych będące częścią forum iFAR.
• Forum dyskusyjne dLibra
• Forum dyskusyjne Biblioteka 2.0

Warty zaakcentowania jest również fakt, że książka została udostępniona na licencji Creative Commons – Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 2.5 Polska, co w przypadku publikacji poruszającej tematykę standardów digitalizacji dziedzictwa kulturowego ma szczególne znaczenie i może posłużyć jako przykład dobrej praktyki.

Opis każdej publikacji, stworzonej w ramach niniejszego projektu, został wzbogacony o dodatkowy atrybut „Sponsor digitalizacji”, w którym znajduje się informacja o instytucji wspierającej działania związane z zabezpieczaniem i popularyzowaniem cennych zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Zastosowanie takiego rozwiązania pozwala organizatorowi biblioteki cyfrowej w bardzo konkretny sposób „odwdzięczyć się” sponsorowi za okazaną pomoc. Informacja zawarta w atrybucie „Sponsor digitalizacji” uzupełniona hiperlinkiem do strony sponsora może okazać się bardzo cennym narzędziem marketingowym, które zrekompensuje nakłady przekazane na digitalizację.

Co otrzymuje sponsor digitalizacji w zamian?

1. Przy każdej publikacji udostępnionej w bibliotece cyfrowej  został umieszczony hiperlink do strony sponsora. Ma to wpływ na podniesienie parametru PageRank strony sponsora, co ma duże znaczenie przy pozycjonowaniu w wyszukiwarce Google. Można więc założyć, że im więcej sponsorowanych publikacji tym lepszy PageRank.
2. Zastosowanie atrybutu, w którym znajduje się nazwa sponsora umożliwia automatyczne wygenerowanie zawsze aktualnej listy publikacji przygotowanych dzięki pomocy sponsora. Odnośnik do takiej listy sponsor może zamieścić na swojej stronie internetowej wraz z informacją o własnej działalności na rzecz wspierania wolnej kultury i wykorzystać go do budowania własnego wizerunku.
3. Zastosowanie atrybutu „Sponsor digitalizacji” umożliwia również wygenerowanie kanału RSS, który będzie informował o nowych publikacjach wyprodukowanych dzięki sponsorowi. To mogłoby mieć zastosowanie w przypadku długoterminowej współpracy sponsora z organizatorem biblioteki cyfrowej.

Czy takie rozwiązanie może stać się dobrą praktyką? A może jest to jakiś pomysł na Partnerstwo Publiczno-Prywatne lub klastry, o których wspomniał Remigiusz Lis na swoim blogu w tekście Sklastruj się, a nie daj się – Konferencja EKON, Kraków, 9 czerwca? Na forum Biblioteka 2.0 toczy się dyskusja na temat reklamy w bibliotekach cyfrowych, w której jakiś czas temu zasygnalizowałem możliwość zastosowania dodatkowego atrybutu dla sponsora. Wspomniany na początku projekt zrealizowany przez BUWr przy wsparciu Fundacji Bankowej im. Leopolda Kronenberga jest namacalnym przykładem, w którym dodatkowy atrybut się sprawdził. Może warto zastanowić się jak wykorzystać ten mechanizm na szerszą skalę?