W komentarzach do tych tragicznych wydarzeń, które mogliśmy usłyszeć w radiu i w telewizji często pojawiały się stwierdzenia,  że 10 kwietnia pod Smoleńskiem zginął kwiat polskiej inteligencji. W tym kontekście trafne są słowa piosenki, którą kiedyś śpiewała Sława Przybylska:

Gdzie mogiły z dawnych lat? Tam gdzie kwiaty posiał wiatr.

Czy te kwiaty musiały zostać tam posiane, aby cały świat mógł dostrzec miejsce mogił z dawnych lat?

Poniżej przemówienie, opublikowane przez Rzeczpospolitą, które prezydent RP Lech Kaczyński miał wygłosić 10 kwietnia 2010 roku na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu podczas uroczystości w 70. rocznicę zbrodni katyńskiej.

Szanowni Przedstawiciele Rodzin Katyńskich! Szanowni Państwo!

W kwietniu 1940 roku ponad 21 tysięcy polskich jeńców z obozów i więzień NKWD zostało zamordowanych. Tej zbrodni ludobójstwa dokonano z woli Stalina, na rozkaz najwyższych władz Związku Sowieckiego. Sojusz III Rzeszy i ZSRR, pakt Ribbentrop-Mołotow i agresja na Polskę 17 września 1939 roku znalazły swoją wstrząsającą kulminację w zbrodni katyńskiej. Nie tylko w lasach Katynia, także w Twerze, Charkowie i w innych, znanych i jeszcze nieznanych miejscach straceń wymordowano obywateli II Rzeczypospolitej, ludzi tworzących podstawę naszej państwowości, nieugiętych w służbie ojczyzny. W tym samym czasie rodziny pomordowanych i tysiące mieszkańców przedwojennych Kresów były zsyłane w głąb Związku Sowieckiego, gdzie ich niewypowiedziane cierpienia znaczyły drogę polskiej Golgoty Wschodu.

Najbardziej tragiczną stacją tej drogi był Katyń. Polskich oficerów, duchownych, urzędników, policjantów, funkcjonariuszy straży granicznej i służby więziennej zgładzono bez procesów i wyroków. Byli ofiarami niewypowiedzianej wojny. Zostali zamordowani z pogwałceniem praw i konwencji cywilizowanego świata. Zdeptano ich godność jako żołnierzy, Polaków i ludzi. Doły śmierci na zawsze miały ukryć ciała pomordowanych i prawdę o zbrodni. Świat miał się nigdy nie dowiedzieć. Rodzinom ofiar odebrano prawo do publicznej żałoby, do opłakania i godnego upamiętnienia najbliższych. Ziemia przykryła ślady zbrodni, a kłamstwo miało wymazać ją z ludzkiej pamięci.

Ukrywanie prawdy o Katyniu – efekt decyzji tych, którzy do zbrodni doprowadzili – stało się jednym z fundamentów polityki komunistów w powojennej Polsce: założycielskim kłamstwem PRL. Był to czas, kiedy za pamięć i prawdę o Katyniu płaciło się wysoką cenę. Jednak bliscy pomordowanych i inni, odważni ludzie trwali wiernie przy tej pamięci, bronili jej i przekazywali kolejnym pokoleniom Polaków. Przenieśli ją przez czas komunistycznych rządów i powierzyli rodakom wolnej, niepodległej Polsce. Dlatego im wszystkim, a zwłaszcza Rodzinom Katyńskim, jesteśmy winni szacunek i wdzięczność. W imieniu Rzeczypospolitej składam najgłębsze podziękowanie za to, że broniąc pamięci o swoich bliskich, ocaliliście Państwo jakże ważny wymiar naszej polskiej świadomości i tożsamości.

Katyń stał się bolesną raną polskiej historii, ale także na długie dziesięciolecia zatruł relacje między Polakami i Rosjanami. Sprawmy, by katyńska rana mogła się wreszcie w pełni zagoić i zabliźnić. Jesteśmy już na tej drodze. My, Polacy, doceniamy działania Rosjan z ostatnich lat. Tą drogą, która zbliża nasze narody, powinniśmy iść dalej, nie zatrzymując się na niej ani nie cofając.

Wszystkie okoliczności zbrodni katyńskiej muszą zostać do końca zbadane i wyjaśnione. Ważne jest, by została potwierdzona prawnie niewinność ofiar, by ujawnione zostały wszystkie dokumenty dotyczące tej zbrodni. Aby kłamstwo katyńskie zniknęło na zawsze z przestrzeni publicznej. Domagamy się tych działań przede wszystkim ze względu na pamięć ofiar i szacunek dla cierpienia ich rodzin. Ale domagamy się ich także w imię wspólnych wartości, które muszą tworzyć fundament zaufania i partnerstwa pomiędzy sąsiednimi narodami w całej Europie.

Oddajmy wspólnie hołd pomordowanym i pomódlmy się nad ich głowami. Chwała bohaterom! Cześć Ich pamięci!

Wieczne odpoczywanie racz im dać Panie, a wolna informacja o nich, niech nigdy nie ustanie.

P.S.
Mając powyższe na uwadze zachęcam wszystkich zarządzających dostępem do różnego rodzaju informacji, do refleksji nad tym jak skutecznie zwiększyć jej wartość oraz czyje interesy reprezentować, zwłaszcza w przypadkach, kiedy nie ma żadnych przeszkód prawnych oraz nie trzeba płacić tak strasznie wysokiej ceny.

Wyszukiwarka DART-Europe odnajduje prace według kryteriów zadanych przez poszukującego. Po kliknięciu na tytuł wybranej  pozycji trafiamy do biblioteki cyfrowej, która przechowuje ją w swoich zasobach, i możemy, nie ruszając się od komputera, przestudiować interesującą nas pracę.

• Polskie instytucje w projekcie DART-Europe
• Publikacje z Uniwersytetu Wrocławskiego

Jest to kolejna szansa na promocję polskich uczonych oraz uczelni, które reprezentują.

Więcej informacji na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego »

W podsumowaniu Marcin napisał:

(…) Tak sprawne uruchomienie w pełni zautomatyzowanego przepływu strumienia informacji z setek polskich instytucji kultury i nauki, poprzez regionalne biblioteki cyfrowe i FBC, aż do Europeany nie byłoby możliwe, gdyby nie spójna wizja polskiej infrastruktury bibliotek cyfrowych i jej konsekwentna realizacja prowadzona przez ostatnie lata wspólnymi siłami tych instytucji, wspieranych od strony technicznej przez PCSS i innych uczestników Konsorcjum PIONIER. Dzięki wypracowanemu otwartemu i rozproszonemu modelowi współpracy, a także właściwie dobranym i opracowanym rozwiązaniom technicznym, budowana od 2002 roku polska infrastruktura okazała się być zgodna z modelami infrastruktury europejskiej wypracowanymi w ostatnich dwóch latach w projektach takich jak Europeana czy DRIVER. (…)

Dzięki za tę spójną wizję wszystkim, którzy ją posiadają. Dzięki tej wizji Polska może zająć znaczące miejsce w cyfrowych przestworzach internetu.

(…) 700 lat temu dzięki Księgozbiorowi Wirtualnemu Federacji FIDES zostało uwolnione pierwsze polskie zdanie, które przeszło 700 lat wcześniej zostało zapisane w Księdze henrykowskiej (…)

Na stronie z aktualnościami Księgozbioru Wirtualnego FIDES czytamy:

(…) Pełny tytuł tego dokumentu brzmi: „Liber fundationis claustri Sancte Marie Virginis in Henrichow” czyli Księga założenia klasztoru Najśw. Maryi Panny w Henrykowie. Słynne pierwsze zdanie w języku polskim „day ut ia pobrusa, a ti poziwai”, co znaczy „pozwól, ja będę mełł, a ty odpocznij” znajduje się na s. 24 Księgi, wiersz 9 od dołu. Ranga tego dokumentu jest nie do przecenienia, stąd myśl, aby dzięki technice cyfrowej udostępnić go wszystkim zainteresowanym. (…)

Udostępnienie Księgi henrykowskiej całemu światu jest ważnym wydarzeniem, które ma szansę przyczynić się do upowszechniania informacji o naszym języku. Jest też świetnym przykładem symbiozy pomiędzy starą księgą a nowoczesnym przekazem informacji. Te dwa światy – sędziwej księgi i szczenięcego internetu – nie muszą ze sobą konkurować, wręcz przeciwnie, dzięki wzajemnemu współistnieniu mogą istnieć efektywniej. Internet dzięki księdze może przekazywać wartościową informację, natomiast księga dzięki internetowi może zaistnieć w zdecydowanie szerszym wymiarze. Personifikując te dwa podmioty można sobie dzisiaj wyobrazić sytuację, w której internet zwraca się z szacunkiem do księgi słowami zawartymi w pierwszym zapisanym polskim zdaniu „pozwól, ja będę mełł, a ty odpocznij”.

Warto sobie w tym miejscu zadać pytanie: po co twórcy Księgi henrykowskiej ją pisali oraz o czym mogliby pomyśleć gdyby potrafili przewidzieć zaistnienie internetu po siedmiuset latach?

Dzisiejsze wydarzenie jest dowodem na to, że marzenie o polskim systemie rozproszonych bibliotek cyfrowych zaczyna się materializować. Jest również nadzieją na to, że słowa „czas zatarł ślad” coraz rzadziej będą odpowiedzią na pytanie „kto wie czy było tak?”.

Za to co dzisiaj się stało należy się wielki szacun dla Zespołu Bibliotek Cyfrowych PCSS, który jest odpowiedzialny za „wypchnięcie” polskiego bibliotekarstwa cyfrowego do Europy, a bardziej lokalnie również dla całego zespołu BCUWr, który zadbał o dobrą pozycję BUWr i całego Uniwersytetu Wrocławskiego w Europeanie.

Tak na marginesie to ciekaw jestem ile osób uczestniczących w uroczystym otwarciu Biblioteki Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego poważnie traktowało wizję zaistnienia w Europejskiej Bibliotece Cyfrowej oraz ile osób czytających dzisiaj ten tekst zdaje sobie sprawę z tego, że jesteśmy świadkami historycznego wydarzenia.

O wejściu do Europeany napisał już Remigiusz Lis. Zaczęła się też dyskusja na forum Biblioteka 2.0 i forum EBIB. Można o tym wydarzeniu przeczytać również na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego.

Pod adresem http://www.man.poznan.pl/PBC/media/Cwierc_miliona_polskich_publikacji_cyfrowych_w_Europeanie.pdf dostępna jest oficjalna informacja prasowa przygotowana przez Marcina Werlę – Lidera Zespołu Bibliotek Cyfrowych PCSS.

Podczas wakacji miałem okazję odwiedzić Muzeum Browaru Żywiec. Historia tego browaru jest bardzo ciekawa i mocno wkomponowana w losy naszego kraju. Zwiedzając muzeum można się np. dowiedzieć, że Karol Olbracht Habsburg-Lotaryński – ostatni dziedzic Żywca został przez Niemców aresztowany w listopadzie 1939 i uwięziony prawie do końca wojny w cieszyńskim więzieniu za to, że stanowczo odmówił podpisania niemieckiej listy narodowościowej. Kiedyś opowiadał mi o tym wydarzeniu kolega historyk podczas spotkania przy piwie. Podobno na propozycję przyjęcia munduru oficera niemieckiego arcyksiążę Karol odpowiedział, że nie może tego zrobić bo jest oficerem polskim. Został za to pozbawiony majątku, który trafił pod przymusowy zarząd III Rzeszy, a jego żona została internowana.

Podczas zwiedzania muzeum można zapoznać się z tłem historycznym, które towarzyszyło rozbudowie browaru, zaprezentowanym w nowoczesny interaktywny sposób. Można obejrzeć wiele ciekawych eksponatów i dokumentów jednak głównym powodem, który sprowokował mnie do napisania tej refleksji jest krótka informacja znajdująca się na bilecie wstępu do muzeum. Brzmi ona następująco:

FOTOGRAFUJ
Gdy tylko zechcesz rób pamiątkowe zdjęcia do swojej prywatnej kolekcji. Nie mamy nic do ukrycia. Przeciwnie – cieszy nas każdy objaw zainteresowania naszych gości.

Okazało się, że bez żadnego problemu mogę zrobić sobie pamiątkowe zdjęcia z pobytu w muzeum i opublikować je na własnym blogu. Dla muzeum jest to dodatkowa reklama, która z pewnością przekłada się na wizerunek i popularność marki Żywiec, co potwierdza informacja znajdująca się na stronie internetowej http://www.muzeumbrowaru.pl/html/aktualnosci.html. Możemy tam przeczytać, że Muzeum Browaru w Żywcu pod względem frekwencji goni Muzeum Narodowe w Warszawie. Zacząłem się więc zastanawiać dlaczego w innych muzeach, archiwach czy bibliotekach wprowadza się zakazy fotografowania czy swobodnego dysponowania kopiami dokumentów, zdjęć itp. skoro tego typu działania przekładają się na zwiększenie popularności i zainteresowania obiektami przechowywanymi w tych instytucjach oraz samymi instytucjami. Może wynika to z braku zrozumienia marketingu oraz zależności, którymi kieruje się ekonomia uwagi, a może nasza historia czy kultura ma mniejszą wartość niż kufel piwa skoro nie korzysta się ze sprawdzonych już mechanizmów promocji? O dostępie do polskich archiwaliów wspomniał Jarek Lipszyc podczas konferencji Otwarte zasoby edukacyjne w Polsce, która odbyła się w kwietniu br. w Sejmie. Pozwoliłem to sobie skomentować na forum Biblioteka 2.0 – http://forum.biblioteka20.pl/viewtopic.php?t=338.

Poniższymi zdjęciami zachęcam do odwiedzenia Muzeum Browaru w Żywcu i do zrobienia własnej dokumentacji.

[View with PicLens]

1234►

Muzeum Browaru Żywiec nie jest na szczęście jedynym miejscem, w którym można skorzystać z naturalnych już wynalazków techniki jakimi są aparaty fotograficzne czy telefony, przy pomocy których można efektywniej pracować z informacją. Kolejnym bardzo ciekawym miejscem, które miałem okazję odwiedzić podczas tegorocznych wakacji jest Książnica Cieszyńska. Trafiłem tam zupełnie przypadkiem za namową Henryka Hollendra, za co bardzo dziękuję. Dzięki uprzejmości Pana Dyrektora Krzysztofa Szelonga mogłem obejrzeć wystawę pokazującą, w jaki sposób ratuje się i naprawia stare księgi. Oczywiście nie było problemu ze zrobieniem zdjęć, którymi mogę teraz zachęcić do odwiedzenia Książnicy Cieszyńskiej i wchodzącej w jej skład biblioteki księdza Leopolda Jana Szersznika (1747 – 1814). Jest to bardzo ciekawa kolekcja, która stanowi klasyczny przykład biblioteki osiemnastowiecznej,  posiadającej oryginalny wystrój wewnętrzny, na który składa się kilkadziesiąt okazałych, wykonanych w stylu klasycystycznym dębowych regałów.

[View with PicLens]

123►

Na koniec jeszcze raz utwór przytoczony na początku, tylko w wykonaniu Marleny Dietrich. Prawdopodobnie gdyby nie otwarty dostęp, Web 2.0 i YouTube nie miałbym szansy na obejrzenie i wysłuchanie tej piosenki w wykonaniu polskim i niemieckim. Warto więc wykorzystywać nowe technologie do uwalniania informacji, zwłaszcza tych, które dotyczą historii i dziedzictwa kulturowego oraz likwidować wszelkie bariery ograniczające dostęp do nich, bo w przeciwnym razie czas zatrze ślad.

MARLENE DIETRICH – SAG MIR WO DIE BLUMEN SIND
Załadowane przez: birdy66. – Odkryj inne klipy wideo.

Przy okazji chciałem podziękować mojemu koledze historykowi, Darkowi Przybytkowi za edukację, tę przy piwie również i za jego starania na „różnych frontach” o to aby na pytanie „kto wie, czy było tak?” nie trzeba było odpowiadać słowami „czas zatarł ślad”. Trzymam kciuki.

Szczegółowe informacje na temat wspomnianych projektów można znaleźć na stronach

• projekt ENRICH
• projekt EuropeanaLocal

Warsztaty skupią się na zaprezentowaniu w jaki sposób Biblioteka Uniwersytecka, bazując na systemie do budowy bibliotek cyfrowych dLibra, włączyła się w projekt oparty na alternatywnym oprogramowaniu i jakich modyfikacji to wymagało. Poruszona zostanie też kwestia włączania zbiorów cyfrowych w ogólnoeuropejską bibliotekę cyfrową Europeana.

Więcej informacji na stronie warsztatów »

http://bcpw.bg.pw.edu.pl/publication/1113 ¹

Dr Grzegorz Płoszajski, pod którego redakcją publikacja powstała i który włożył najwięcej pracy w jej przygotowanie (za co bardzo dziękuję), w notatce dla EBIBu napisał:

Książka, będąca pracą zbiorową, zawiera obszerny przegląd zagadnień dotyczących digitalizacji obiektów dziedzictwa kulturowego, szczególnie zagadnień dotyczących standardów technicznych i metadanych. Digitalizacja rozumiana jest tu jako tworzenie cyfrowych „kopii” obiektów materialnych, takich jak typowe zbiory biblioteczne, archiwalne i muzealne. Standardy techniczne i metadane są rozpatrywane w kontekście możliwości długotrwałego przechowywania obiektów cyfrowych powstających w procesie digitalizacji. Pominięto kwestie standardów dla materiałów takich jak tworzone współcześnie dokumenty, dla których wersja cyfrowa (elektroniczna) jest zazwyczaj wersją pierwotną, a na przykład wydruk wersją wtórną.

W książce zamieszczono szczegółowe zalecenia dotyczące metadanych i parametrów technicznych przygotowywanych obrazów cyfrowych oraz formatów zapisu. Uwzględniono przy tym zarówno cele zachowania „kopii” cyfrowych obiektów dziedzictwa kulturowego dla przyszłości, jak i bieżącego ich udostępniania, przy czym większą uwagę poświęcono temu pierwszemu. Poruszone są także kwestie standardów dla obiektów audiowizualnych.

Omówiono różne rodzaje metadanych, m.in. techniczne, strukturalne, opisowe i konserwatorskie (dotyczące długotrwałego przechowywania „kopii” cyfrowych) i przedstawiono wybrane standardy. Ponadto przedstawiono standardy, które mogą być stosowane przy przekazywaniu obiektów cyfrowych do magazynów długotrwałego przechowywania.

Książka oparta jest na opracowaniu wewnętrznym zespołu roboczego ds. standardów technicznych działającego przy powołanym przez ministra kultury w roku 2006 Zespole ds. Digitalizacji. Napisana przez tych samych autorów, zawiera drobne rozszerzenia w stosunku do wspomnianego opracowania.

Książka została wydana w wersji drukowanej przez Bibliotekę Główną Politechniki Warszawskiej. Zarówno wersja elektroniczna, jak i drukowana są udostępniane na licencji Creative Commons 2.5 Polska w wersji Uznanie autorstwa, Użycie niekomercyjne, Na tych samych warunkach, znacznie mniej restrykcyjnej niż copyright. Pełny tekst licencji jest dostępny na stronie: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/2.5/pl/.

Na str. 218, w rozdziale 7.8 Obowiązek okresowej aktualizacji zaleceń, znajdują się następujące stwierdzenia:

Na obecną chwilę zalecenie dotyczące metadanych technicznych, strukturalnych oraz administracyjnych można odnieść do okresu przejściowego. Wybór właściwych standardów zależy od zebranych doświadczeń i powinien zostać poprzedzony konsultacjami z przedstawicielami archiwów, bibliotek i muzeów.

Podczas dokonywania wyboru standardu/standardów lub opracowywania/modyfikowania własnego należy brać pod uwagę wszelkie kwestie organizacyjne, logistyczne i finansowe oraz mieć na względzie ewentualny model współpracy z planowanym repozytorium cyfrowym o charakterze magazynu długotrwałego przechowywania.

Wszystko, co zostaje ustalane w zakresie standardów i metadanych (a zapewne także i w innych zakresach), powinno być okresowo przeglądane i w rezultacie uzupełniane bądź korygowane. Celowość dokonywania zmian wynika m.in. z dokonującego się szybko postępu technicznego, z wprowadzania nowych urządzeń i technologii itp. Niektóre z tych zmian mogą mieć odbicie w zmieniających się też przepisach prawa (np. zatwierdzanie nowych formatów, standaryzowanie wymagań odnośnie metadanych).

Rekomenduje się, aby przegląd standardów, wymagań i zaleceń umożliwiający wprowadzenie stosownych korekt odbywał się nie rzadziej niż co trzy lata.

Z powyższych uwag wynika, że w procesie ustanawiania standardów dotyczących digitalizacji obiektów dziedzictwa kulturowego kluczowe znaczenie mają i będą mieć doświadczenie oraz konsultacje z przedstawicielami archiwów, bibliotek i muzeów. Oznacza to, że konieczna jest współpraca i partnerstwo pomiędzy osobami czy ośrodkami zajmującymi się digitalizacją. Chciałbym więc przy tej okazji polecić kilka miejsc, w których taka współpraca może się odbywać:

• Forum dyskusyjne Digitalizacja i biblioteki cyfrowe będące częścią forum EBIB
• Forum dyskusyjne Archiwizacja materiałów cyfrowych i digitalizacja analogowych będące częścią forum iFAR.
• Forum dyskusyjne dLibra
• Forum dyskusyjne Biblioteka 2.0

Warty zaakcentowania jest również fakt, że książka została udostępniona na licencji Creative Commons – Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 2.5 Polska, co w przypadku publikacji poruszającej tematykę standardów digitalizacji dziedzictwa kulturowego ma szczególne znaczenie i może posłużyć jako przykład dobrej praktyki.