Lekcja była bardzo prosta, ale żeby ją wyraźnie przekazać muszę nakreślić kontekst w jakim została udzielona.

W 1989 roku rozpocząłem kurs na prawo jazdy. Jednym z miejsc gdzie można było potrenować jazdę była droga dojazdowa do ogródków działkowych. Jeśli ktoś nie był na ogródkach działkowych to dopowiem, że takie drogi najczęściej posiadały standard drogi polnej, nieraz posypanej żużlem dla utwardzenia. Podczas deszczu często robiły się kałuże, które po wyschnięciu pozostawiały dziury i koleiny. Przejazd taką drogą wymagał często zwalniania, hamowania i ciągłego kręcenia kierownicą w celu ominięcia dziur. Dla kogoś kto uczy się jeździć jest to dobry trening ale jednocześnie stresujące zadanie jeśli w grę wchodzi troska o zawieszenie auta.

Wracając któregoś razu z działki (ogródki działkowe, a zwłaszcza ich struktura organizacyjna, dookreślają kontekst tej krótkiej opowieści) tata pozwolił mi prowadzić samochód w celu doskonalenia sztuki kierowania autem. Obfite deszcze padające kilka dni wcześniej spowodowały, że droga była wyjątkowo wyboista co mocno utrudniało jazdę. Po kliku nieudanych próbach ominięcia dziur w drodze, poprzedzonych gwałtownymi i nerwowymi manewrami zakręcania oraz hamowania pozwoliłem sobie na komentarz:

Tu się nie da jeździć, oni powinni jakoś wyrównać tą drogę

Po tym moim konstruktywnym stwierdzeniu tata odpowiedział:

Jacy oni powinni wyrównać Ci drogę?
Możesz wziąć taczki, łopatę i wyrównać ją sam.

Oczywiście nie rzuciłem się w wir prac zmierzających do wyrównania drogi dojazdowej do ogródków działkowych, ale wspomniana lekcja wiele razy dawała i daje nadal o sobie znać w sytuacjach, w których konieczne jest podjęcie jakiegoś działania.

Parafrazując w tytule słynne słowa, które wypowiedział John Fitzgerald Kennedy – prezydent Stanów Zjednoczonych, chciałem sprowokować do zastanowienia się nad wpływem korzyści, tworzonych przez jednostkę dla samej siebie, na funkcjonowanie całego organizmu, który z tych jednostek jest zbudowany. Oczywiście organizm (kraj, organizacja, instytucja, społeczność itp.) musi chcieć zaakceptować taki model i wspierać oraz inspirować do rozwoju jednostek, które dzięki własnemu rozwojowi dla własnych korzyści są w stanie optymalizować koszty funkcjonowania organizmu i jednocześnie wspierać jego rozwój.

Pokaż treść

Referat wygłoszony na konferencji Polskie Biblioteki Cyfrowe 2011 - http://www.man.poznan.pl/PBC/2011-program-konferencji/.

W referacie zaprezentowano koncepcję współdziałania partnerskiego polegającego na wykorzystaniu infrastruktury biblioteki cyfrowej jako narzędzia do animacji współpracy środowiskowej, inspirowanej przez instytucję publiczną. Przykładem realizacji tej koncepcji jest współpraca pomiędzy redakcją hobbystycznego serwisu internetowego Sybiracy.pl i platformą Cyfrowy Dolny Śląsk tworzoną przez Jeleniogórskie Centrum Informacji i Edukacji Regionalnej – Książnica Karkonoska oraz Dolnośląską Bibliotekę Publiczną im. T. Mikulskiego we Wrocławiu.

Biblioteki cyfrowe stają się coraz bardziej integralną częścią instytucji kultury oraz instytucji edukacyjnych, których celem działania jest gromadzenie oraz udostępnianie i popularyzowanie różnego rodzaju treści: książek, dokumentów, fotografii itp. Bardzo często dla tego typu instytucji możliwość zaistnienia w internecie jest dodatkowym elementem promocyjnym, ale też elementem wspierającym efektywność realizacji ich misji. Trudno się jednak oprzeć wrażeniu, że mimo możliwości jakie daje dzisiaj rozwój technologii informacyjnych i komunikacyjnych znaczna część instytucji posiadających własne biblioteki cyfrowe, albo współpracujących w konsorcjach tworzących regionalne biblioteki cyfrowe, funkcjonuje w modelu komunikacyjno-organizacyjnym, który w analogii do Web 1.0  można określić jako model instytucji 1.0. Można wysnuć tezę, że sama technologia nie wystarczy aby wypracowane latami tradycyjne relacje pomiędzy instytucjami kultury a ich użytkownikami zmieniły się nagle z dnia na dzień. Technologia może jednak być dobrym impulsem do zainicjowania nowych form współdziałania oraz komunikowania się, bazujących na modelu 2.0, w którym użytkownik staje się podmiotem dostarczającym instytucji wartości dodanej w postaci własnej twórczości oraz własnej pracy na rzecz rozwoju danej instytucji. Taka interakcja może być korzystna zarówno dla instytucji jak i dla użytkownika ponieważ stymuluje rozwój autentycznego partnerstwa umożliwiającego realizację własnych celów przy jednoczesnym wspieraniu i potęgowaniu realizacji celów innych podmiotów.

W tym miejscu warto przytoczyć myśl sformułowaną przez Jerzego Boczonia we wstępie do artykułu „Od entuzjazmu samoorganizowania do systemu współpracy”, która stała się w pewnym stopniu inspiracją do myślenia na temat współpracy pomiędzy twórcami hobbystycznego serwisu internetowego a instytucjami publicznymi realizującymi zbliżone cele.

(…) Sektor pozarządowy w Polsce rozwija się bardzo dynamicznie od 12 lat. Coraz częściej postrzegany jest jako interesujący podmiot w kształtowaniu rzeczywistości przez rozmaite instytucje sektora publicznego i polityków. Podejmowane są próby budowania lokalnych systemów wspierania działań organizacji pozarządowych przez władze samorządowe i poszukiwanie sposobów ustanowienia odnawialnych źródeł finansowania obywatelskiej aktywności. Choć działania te, mają nadal bardzo ograniczony charakter, znaczna część organizacji wychodzi z fazy kontestacji, przechodząc do fazy profesjonalnego działania. W procesie „dojrzewania” i poszukiwania modelu autentycznego partnerstwa, potrzebna jest pomoc wyspecjalizowanych instytucji i całościowy system wsparcia.

Mówiąc o organizacjach pozarządowych mam na myśli “zorganizowane grupy najaktywniejszych obywateli” miasta, regionu, dzielnicy czy osiedla mieszkaniowego, tworzących niezależne organizacje typu non-profit (nie nastawione na zysk). Podejmują oni wysiłek na rzecz “naprawiania i zmiany świata”, chcąc uczynić go lepszym, w każdej możliwej dziedzinie. (…)

Autorzy referatu wyrażają przekonanie, że podjęta inicjatywa współpracy w ramach wspomnianych wcześniej przedsięwzięć internetowych wkomponowuje się w proces poszukiwania autentycznego modelu partnerstwa i dzięki wsparciu wyspecjalizowanych instytucji, jakimi w tym przypadku są uczestnicy projektu Cyfrowy Dolny Śląsk, ma szansę stać się efektywnym modelem współpracy pomiędzy instytucjami publicznymi a obywatelami.

15 listopada 2011 łączna liczba publikacji w polskich bibliotekach cyfrowych przyłączonych do FBC przekroczyła 800 tysięcy.

Osiemsettysięczna publikacja to „Wołyński Dziennik Wojewódzki. 1931, nr 16” udostępniana przez Jagiellońską Bibliotekę Cyfrową.

Wszystkim współtworzącym polskie biblioteki cyfrowe serdecznie gratulujemy!

Jakiś rok temu pozwoliłem sobie na małą refleksję dotyczącą marginalizacji jednej z najlepszych koncepcji organizacyjnych jaka się przytrafiła Polsce w obszarze cyfryzacji i promocji naszego dziedzictwa kulturowego. Od tego czasu dzięki tej koncepcji zasób polskich bibliotek cyfrowych podwoił się. W ciągu około jednego roku przybyło kolejnych 400 000 publikacji. Nawiązując do głównego wątku poruszonego w tekście na temat marginalizacji FBC zacząłem się dzisiaj zastanawiać:

(…) czy w Polsce nadal brakuje projektu umieszczenia wszystkich zdigitalizowanych zbiorów w ramach jednego portalu internetowego, analogicznego do Niemieckiej Biblioteki Cyfrowej? (…)

oraz

(…) czy Rozmowy o polskiej Centralnej Bibliotece Internetowej nadal ciągle jeszcze trwają? (…)

Ja tu tylko gram, sprawdź sam co można znaleźć w Federacji Bibliotek Cyfrowych:

cdn…

Pomyślałem sobie że ten zapis to praprzodek licencji, która dzisiaj mogłaby być dodatkowym wariantem licencji CC i zacząłem się zastanawiać czy czasem nie powinienem go zamieścić jako wartość dla atrybutu „Prawa” w opisie publikacji. Ciekawie komponowałby się przy opisach w Europeanie, a ponieważ w książce poruszane są zagadnienia dotyczące organizacji bibliotek to w tym kontekście byłaby to promocja dobrych praktyk .

Poniżej pełna treść zapisu o prawach, a w oryginale można go zobaczyć na tej stronie.

Wolno drukować, z warunkiem złożenia w Komitecie Cenzury, po wydrukowaniu, prawem przepisanej liczby egzemplarzy.

Warszawa, dnia 16 (28) Maja 1862 r.
p. o. Cenzora,
J. Błeszczyński.

W Polsce brakuje również projektu umieszczenia wszystkich zdigitalizowanych zbiorów w ramach jednego portalu internetowego, analogicznego do Niemieckiej Biblioteki Cyfrowej. Polskie zbiory będzie można co prawda przeglądać w Europeanie, z którą nasze centra digitalizacyjne pozostają w bliskiej współpracy. Rozmowy o polskiej Centralnej Bibliotece Internetowej jednak ciągle jeszcze trwają.

Pod tekstem pojawiło się wiele ciekawych komentarzy. Ja również pozwoliłem sobie skomentować tę dziwną opinię, a w związku z tym, że temat jest nadal aktualny i polityka marginalizacji Federacji Bibliotek Cyfrowych nadal jest prowadzona, o czym wspomniała Bożena Michalska, postanowiłem swój komentarz opublikować na blogu. Tym samym chciałem odświeżyć dyskusję na temat bardzo dziwnej, niezrozumiałej i destrukcyjnej polityki zmierzającej do marginalizacji Federacji Bibliotek Cyfrowych oraz całego kilkuletniego dorobku polskich bibliotekarzy cyfrowych i Zespołu Bibliotek Cyfrowych PCSS, którzy są autorami sukcesu Polski w Europeanie.

Poniżej mój komentarz do artykułu Zbudujemy cyfrową wieżę Babel.

Polecam ciekawy skecz, który może wiele wyjaśnić w poruszanej tutaj kwestii i ułatwić zrozumienie przepływów informacji:

Po obejrzeniu tego filmu zaświtała mi pewna konstrukcja myślowa, która jednak posiada własną logikę, więc chyba niesłusznie się czepiamy. Proszę sobie wyobrazić następujący scenariusz przepływu informacji:

1. Sprawdzenie informacji:

Zapytamy Googla o „biblioteki cyfrowe”

Wynik (dane na 2010-02-28):

Na pierwszej stronie jest Federacja Bibliotek Cyfrowych oraz wiele polskich bibliotek cyfrowych należących do FBC. Na drugiej stronie jest link do strony Konferencja „Polskie Biblioteki Cyfrowe 2009″, na której są dostępne materiały (video, teksty, prezentacje) z informacjami dotyczącymi FBC oraz Europeany. Na temat Europeany i jej związków z FBC mówili sami przedstawiciele Europeany.

Na wszelki wypadek sprawdźmy jeszcze w Katalogu Onet.pl bo chińskie doświadczenia Googla mogą budzić obawy, że te wyniki zostały zmanipulowane.

2. Analiza informacji:

Na stronie http://fbc.pionier.net.pl mamy informację: Dostępnych publikacji: 352353 (na dzień 2010-02-28) czyli że nie 100 tys., nie 10 tys. ale ponad 350 tys. jest dostępnych za pośrednictwem jednego portalu przeszukującego wszystkie polskie biblioteki cyfrowe.

Na stronie http://fbc.pionier.net.pl/owoc/list-libs „Zestawienie polskich bibliotek cyfrowych” znajdujemy listę 50 polskich bibliotek cyfrowych, których praca jest koordynowana za pośrednictwem mechanizmów synchronizacji dostępnych dzięki FBC, czyli że nie jest to 5 bibliotek cyfrowych, nie 20 bibliotek cyfrowych tylko 50 bibliotek cyfrowych współpracuje przy digitalizacji, która jest koordynowana przy pomocy narzędzi informatycznych.

Na stronie http://www.man.poznan.pl/PBC/2009/?s=program-warsztaty – Program szóstych warsztatów „Biblioteki cyfrowe” znajdujemy informację, że zorganizowano szóste warsztaty czyli, że nie pierwsze, nie czwarte ale że szóste. Skoro odbywają się raz w roku to znaczy, że są organizowane nie od dwóch lat, nie od trzech lat tylko od sześciu lat.

Skończę na analizie tych trzech bo wyłaniają się już wystarczająco oczywiste wnioski i nie ma sensu drążyć tematu dalej.

3. Wnioski oczywiste i konkretne:

(…)W Polsce brakuje również projektu umieszczenia wszystkich zdigitalizowanych zbiorów w ramach jednego portalu internetowego, analogicznego do Niemieckiej Biblioteki Cyfrowej. Polskie zbiory będzie można co prawda przeglądać w Europeanie, z którą nasze centra digitalizacyjne pozostają w bliskiej współpracy. Rozmowy o polskiej Centralnej Bibliotece Internetowej jednak ciągle jeszcze trwają.(…)

A więc jakieś konkrety są !!!

Ta logika wnioskowania nie jest odosobnionym przypadkiem. Kiedyś podobna historia miała miejsce na łamach Gazety Wyborczej.

Na koniec posłużę się tekstem nawiązującym do  jednej z reklam, ostatnio często puszczanych w telewizji:

Ja tu tylko gram, sprawdź sam co można znaleźć w Federacji Bibliotek Cyfrowych:

cdn…

W komentarzach do tych tragicznych wydarzeń, które mogliśmy usłyszeć w radiu i w telewizji często pojawiały się stwierdzenia,  że 10 kwietnia pod Smoleńskiem zginął kwiat polskiej inteligencji. W tym kontekście trafne są słowa piosenki, którą kiedyś śpiewała Sława Przybylska:

Gdzie mogiły z dawnych lat? Tam gdzie kwiaty posiał wiatr.

Czy te kwiaty musiały zostać tam posiane, aby cały świat mógł dostrzec miejsce mogił z dawnych lat?

Poniżej przemówienie, opublikowane przez Rzeczpospolitą, które prezydent RP Lech Kaczyński miał wygłosić 10 kwietnia 2010 roku na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu podczas uroczystości w 70. rocznicę zbrodni katyńskiej.

Szanowni Przedstawiciele Rodzin Katyńskich! Szanowni Państwo!

W kwietniu 1940 roku ponad 21 tysięcy polskich jeńców z obozów i więzień NKWD zostało zamordowanych. Tej zbrodni ludobójstwa dokonano z woli Stalina, na rozkaz najwyższych władz Związku Sowieckiego. Sojusz III Rzeszy i ZSRR, pakt Ribbentrop-Mołotow i agresja na Polskę 17 września 1939 roku znalazły swoją wstrząsającą kulminację w zbrodni katyńskiej. Nie tylko w lasach Katynia, także w Twerze, Charkowie i w innych, znanych i jeszcze nieznanych miejscach straceń wymordowano obywateli II Rzeczypospolitej, ludzi tworzących podstawę naszej państwowości, nieugiętych w służbie ojczyzny. W tym samym czasie rodziny pomordowanych i tysiące mieszkańców przedwojennych Kresów były zsyłane w głąb Związku Sowieckiego, gdzie ich niewypowiedziane cierpienia znaczyły drogę polskiej Golgoty Wschodu.

Najbardziej tragiczną stacją tej drogi był Katyń. Polskich oficerów, duchownych, urzędników, policjantów, funkcjonariuszy straży granicznej i służby więziennej zgładzono bez procesów i wyroków. Byli ofiarami niewypowiedzianej wojny. Zostali zamordowani z pogwałceniem praw i konwencji cywilizowanego świata. Zdeptano ich godność jako żołnierzy, Polaków i ludzi. Doły śmierci na zawsze miały ukryć ciała pomordowanych i prawdę o zbrodni. Świat miał się nigdy nie dowiedzieć. Rodzinom ofiar odebrano prawo do publicznej żałoby, do opłakania i godnego upamiętnienia najbliższych. Ziemia przykryła ślady zbrodni, a kłamstwo miało wymazać ją z ludzkiej pamięci.

Ukrywanie prawdy o Katyniu ? efekt decyzji tych, którzy do zbrodni doprowadzili ? stało się jednym z fundamentów polityki komunistów w powojennej Polsce: założycielskim kłamstwem PRL. Był to czas, kiedy za pamięć i prawdę o Katyniu płaciło się wysoką cenę. Jednak bliscy pomordowanych i inni, odważni ludzie trwali wiernie przy tej pamięci, bronili jej i przekazywali kolejnym pokoleniom Polaków. Przenieśli ją przez czas komunistycznych rządów i powierzyli rodakom wolnej, niepodległej Polsce. Dlatego im wszystkim, a zwłaszcza Rodzinom Katyńskim, jesteśmy winni szacunek i wdzięczność. W imieniu Rzeczypospolitej składam najgłębsze podziękowanie za to, że broniąc pamięci o swoich bliskich, ocaliliście Państwo jakże ważny wymiar naszej polskiej świadomości i tożsamości.

Katyń stał się bolesną raną polskiej historii, ale także na długie dziesięciolecia zatruł relacje między Polakami i Rosjanami. Sprawmy, by katyńska rana mogła się wreszcie w pełni zagoić i zabliźnić. Jesteśmy już na tej drodze. My, Polacy, doceniamy działania Rosjan z ostatnich lat. Tą drogą, która zbliża nasze narody, powinniśmy iść dalej, nie zatrzymując się na niej ani nie cofając.

Wszystkie okoliczności zbrodni katyńskiej muszą zostać do końca zbadane i wyjaśnione. Ważne jest, by została potwierdzona prawnie niewinność ofiar, by ujawnione zostały wszystkie dokumenty dotyczące tej zbrodni. Aby kłamstwo katyńskie zniknęło na zawsze z przestrzeni publicznej. Domagamy się tych działań przede wszystkim ze względu na pamięć ofiar i szacunek dla cierpienia ich rodzin. Ale domagamy się ich także w imię wspólnych wartości, które muszą tworzyć fundament zaufania i partnerstwa pomiędzy sąsiednimi narodami w całej Europie.

Oddajmy wspólnie hołd pomordowanym i pomódlmy się nad ich głowami. Chwała bohaterom! Cześć Ich pamięci!

Wieczne odpoczywanie racz im dać Panie, a wolna informacja o nich, niech nigdy nie ustanie.

P.S.
Mając powyższe na uwadze zachęcam wszystkich zarządzających dostępem do różnego rodzaju informacji, do refleksji nad tym jak skutecznie zwiększyć jej wartość oraz czyje interesy reprezentować, zwłaszcza w przypadkach, kiedy nie ma żadnych przeszkód prawnych oraz nie trzeba płacić tak strasznie wysokiej ceny.

Wyszukiwarka DART-Europe odnajduje prace według kryteriów zadanych przez poszukującego. Po kliknięciu na tytuł wybranej  pozycji trafiamy do biblioteki cyfrowej, która przechowuje ją w swoich zasobach, i możemy, nie ruszając się od komputera, przestudiować interesującą nas pracę.

• Polskie instytucje w projekcie DART-Europe
• Publikacje z Uniwersytetu Wrocławskiego

Jest to kolejna szansa na promocję polskich uczonych oraz uczelni, które reprezentują.

Więcej informacji na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego ?

W podsumowaniu Marcin napisał:

(…) Tak sprawne uruchomienie w pełni zautomatyzowanego przepływu strumienia informacji z setek polskich instytucji kultury i nauki, poprzez regionalne biblioteki cyfrowe i FBC, aż do Europeany nie byłoby możliwe, gdyby nie spójna wizja polskiej infrastruktury bibliotek cyfrowych i jej konsekwentna realizacja prowadzona przez ostatnie lata wspólnymi siłami tych instytucji, wspieranych od strony technicznej przez PCSS i innych uczestników Konsorcjum PIONIER. Dzięki wypracowanemu otwartemu i rozproszonemu modelowi współpracy, a także właściwie dobranym i opracowanym rozwiązaniom technicznym, budowana od 2002 roku polska infrastruktura okazała się być zgodna z modelami infrastruktury europejskiej wypracowanymi w ostatnich dwóch latach w projektach takich jak Europeana czy DRIVER. (…)

Dzięki za tę spójną wizję wszystkim, którzy ją posiadają. Dzięki tej wizji Polska może zająć znaczące miejsce w cyfrowych przestworzach internetu.

(…) 700 lat temu dzięki Księgozbiorowi Wirtualnemu Federacji FIDES zostało uwolnione pierwsze polskie zdanie, które przeszło 700 lat wcześniej zostało zapisane w Księdze henrykowskiej (…)

Na stronie z aktualnościami Księgozbioru Wirtualnego FIDES czytamy:

(…) Pełny tytuł tego dokumentu brzmi: ?Liber fundationis claustri Sancte Marie Virginis in Henrichow? czyli Księga założenia klasztoru Najśw. Maryi Panny w Henrykowie. Słynne pierwsze zdanie w języku polskim ?day ut ia pobrusa, a ti poziwai?, co znaczy ?pozwól, ja będę mełł, a ty odpocznij? znajduje się na s. 24 Księgi, wiersz 9 od dołu. Ranga tego dokumentu jest nie do przecenienia, stąd myśl, aby dzięki technice cyfrowej udostępnić go wszystkim zainteresowanym. (…)

Udostępnienie Księgi henrykowskiej całemu światu jest ważnym wydarzeniem, które ma szansę przyczynić się do upowszechniania informacji o naszym języku. Jest też świetnym przykładem symbiozy pomiędzy starą księgą a nowoczesnym przekazem informacji. Te dwa światy – sędziwej księgi i szczenięcego internetu – nie muszą ze sobą konkurować, wręcz przeciwnie, dzięki wzajemnemu współistnieniu mogą istnieć efektywniej. Internet dzięki księdze może przekazywać wartościową informację, natomiast księga dzięki internetowi może zaistnieć w zdecydowanie szerszym wymiarze. Personifikując te dwa podmioty można sobie dzisiaj wyobrazić sytuację, w której internet zwraca się z szacunkiem do księgi słowami zawartymi w pierwszym zapisanym polskim zdaniu ?pozwól, ja będę mełł, a ty odpocznij?.

Warto sobie w tym miejscu zadać pytanie: po co twórcy Księgi henrykowskiej ją pisali oraz o czym mogliby pomyśleć gdyby potrafili przewidzieć zaistnienie internetu po siedmiuset latach?