Wyszukiwarka DART-Europe odnajduje prace według kryteriów zadanych przez poszukującego. Po kliknięciu na tytuł wybranej  pozycji trafiamy do biblioteki cyfrowej, która przechowuje ją w swoich zasobach, i możemy, nie ruszając się od komputera, przestudiować interesującą nas pracę.

• Polskie instytucje w projekcie DART-Europe
• Publikacje z Uniwersytetu Wrocławskiego

Jest to kolejna szansa na promocję polskich uczonych oraz uczelni, które reprezentują.

Więcej informacji na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego ?

(…) 700 lat temu dzięki Księgozbiorowi Wirtualnemu Federacji FIDES zostało uwolnione pierwsze polskie zdanie, które przeszło 700 lat wcześniej zostało zapisane w Księdze henrykowskiej (…)

Na stronie z aktualnościami Księgozbioru Wirtualnego FIDES czytamy:

(…) Pełny tytuł tego dokumentu brzmi: ?Liber fundationis claustri Sancte Marie Virginis in Henrichow? czyli Księga założenia klasztoru Najśw. Maryi Panny w Henrykowie. Słynne pierwsze zdanie w języku polskim ?day ut ia pobrusa, a ti poziwai?, co znaczy ?pozwól, ja będę mełł, a ty odpocznij? znajduje się na s. 24 Księgi, wiersz 9 od dołu. Ranga tego dokumentu jest nie do przecenienia, stąd myśl, aby dzięki technice cyfrowej udostępnić go wszystkim zainteresowanym. (…)

Udostępnienie Księgi henrykowskiej całemu światu jest ważnym wydarzeniem, które ma szansę przyczynić się do upowszechniania informacji o naszym języku. Jest też świetnym przykładem symbiozy pomiędzy starą księgą a nowoczesnym przekazem informacji. Te dwa światy – sędziwej księgi i szczenięcego internetu – nie muszą ze sobą konkurować, wręcz przeciwnie, dzięki wzajemnemu współistnieniu mogą istnieć efektywniej. Internet dzięki księdze może przekazywać wartościową informację, natomiast księga dzięki internetowi może zaistnieć w zdecydowanie szerszym wymiarze. Personifikując te dwa podmioty można sobie dzisiaj wyobrazić sytuację, w której internet zwraca się z szacunkiem do księgi słowami zawartymi w pierwszym zapisanym polskim zdaniu ?pozwól, ja będę mełł, a ty odpocznij?.

Warto sobie w tym miejscu zadać pytanie: po co twórcy Księgi henrykowskiej ją pisali oraz o czym mogliby pomyśleć gdyby potrafili przewidzieć zaistnienie internetu po siedmiuset latach?

http://bcpw.bg.pw.edu.pl/publication/1113 ¹

Dr Grzegorz Płoszajski, pod którego redakcją publikacja powstała i który włożył najwięcej pracy w jej przygotowanie (za co bardzo dziękuję), w notatce dla EBIBu napisał:

Książka, będąca pracą zbiorową, zawiera obszerny przegląd zagadnień dotyczących digitalizacji obiektów dziedzictwa kulturowego, szczególnie zagadnień dotyczących standardów technicznych i metadanych. Digitalizacja rozumiana jest tu jako tworzenie cyfrowych ?kopii? obiektów materialnych, takich jak typowe zbiory biblioteczne, archiwalne i muzealne. Standardy techniczne i metadane są rozpatrywane w kontekście możliwości długotrwałego przechowywania obiektów cyfrowych powstających w procesie digitalizacji. Pominięto kwestie standardów dla materiałów takich jak tworzone współcześnie dokumenty, dla których wersja cyfrowa (elektroniczna) jest zazwyczaj wersją pierwotną, a na przykład wydruk wersją wtórną.

W książce zamieszczono szczegółowe zalecenia dotyczące metadanych i parametrów technicznych przygotowywanych obrazów cyfrowych oraz formatów zapisu. Uwzględniono przy tym zarówno cele zachowania ?kopii? cyfrowych obiektów dziedzictwa kulturowego dla przyszłości, jak i bieżącego ich udostępniania, przy czym większą uwagę poświęcono temu pierwszemu. Poruszone są także kwestie standardów dla obiektów audiowizualnych.

Omówiono różne rodzaje metadanych, m.in. techniczne, strukturalne, opisowe i konserwatorskie (dotyczące długotrwałego przechowywania ?kopii? cyfrowych) i przedstawiono wybrane standardy. Ponadto przedstawiono standardy, które mogą być stosowane przy przekazywaniu obiektów cyfrowych do magazynów długotrwałego przechowywania.

Książka oparta jest na opracowaniu wewnętrznym zespołu roboczego ds. standardów technicznych działającego przy powołanym przez ministra kultury w roku 2006 Zespole ds. Digitalizacji. Napisana przez tych samych autorów, zawiera drobne rozszerzenia w stosunku do wspomnianego opracowania.

Książka została wydana w wersji drukowanej przez Bibliotekę Główną Politechniki Warszawskiej. Zarówno wersja elektroniczna, jak i drukowana są udostępniane na licencji Creative Commons 2.5 Polska w wersji Uznanie autorstwa, Użycie niekomercyjne, Na tych samych warunkach, znacznie mniej restrykcyjnej niż copyright. Pełny tekst licencji jest dostępny na stronie: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/2.5/pl/.

Na str. 218, w rozdziale 7.8 Obowiązek okresowej aktualizacji zaleceń, znajdują się następujące stwierdzenia:

Na obecną chwilę zalecenie dotyczące metadanych technicznych, strukturalnych oraz administracyjnych można odnieść do okresu przejściowego. Wybór właściwych standardów zależy od zebranych doświadczeń i powinien zostać poprzedzony konsultacjami z przedstawicielami archiwów, bibliotek i muzeów.

Podczas dokonywania wyboru standardu/standardów lub opracowywania/modyfikowania własnego należy brać pod uwagę wszelkie kwestie organizacyjne, logistyczne i finansowe oraz mieć na względzie ewentualny model współpracy z planowanym repozytorium cyfrowym o charakterze magazynu długotrwałego przechowywania.

Wszystko, co zostaje ustalane w zakresie standardów i metadanych (a zapewne także i w innych zakresach), powinno być okresowo przeglądane i w rezultacie uzupełniane bądź korygowane. Celowość dokonywania zmian wynika m.in. z dokonującego się szybko postępu technicznego, z wprowadzania nowych urządzeń i technologii itp. Niektóre z tych zmian mogą mieć odbicie w zmieniających się też przepisach prawa (np. zatwierdzanie nowych formatów, standaryzowanie wymagań odnośnie metadanych).

Rekomenduje się, aby przegląd standardów, wymagań i zaleceń umożliwiający wprowadzenie stosownych korekt odbywał się nie rzadziej niż co trzy lata.

Z powyższych uwag wynika, że w procesie ustanawiania standardów dotyczących digitalizacji obiektów dziedzictwa kulturowego kluczowe znaczenie mają i będą mieć doświadczenie oraz konsultacje z przedstawicielami archiwów, bibliotek i muzeów. Oznacza to, że konieczna jest współpraca i partnerstwo pomiędzy osobami czy ośrodkami zajmującymi się digitalizacją. Chciałbym więc przy tej okazji polecić kilka miejsc, w których taka współpraca może się odbywać:

• Forum dyskusyjne Digitalizacja i biblioteki cyfrowe będące częścią forum EBIB
• Forum dyskusyjne Archiwizacja materiałów cyfrowych i digitalizacja analogowych będące częścią forum iFAR.
• Forum dyskusyjne dLibra
• Forum dyskusyjne Biblioteka 2.0

Warty zaakcentowania jest również fakt, że książka została udostępniona na licencji Creative Commons – Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 2.5 Polska, co w przypadku publikacji poruszającej tematykę standardów digitalizacji dziedzictwa kulturowego ma szczególne znaczenie i może posłużyć jako przykład dobrej praktyki.

Na stronie z informacją jak to działa znajdujemy następujące wyjaśnienia:

Dopiero po ściągnięciu i przeczytaniu tej książki, poprosimy Cię o ocenę książki i wówczas samodzielnie postanowisz, czy zapłacisz za nią, oraz czy była ona dla Ciebie wartościowa czy nie.

Mało tego, będziesz mieć możliwość wyboru jednej z 3 proponowanych przez nas cen. Zależnie od tego jak bardzo spodoba Ci się ta książka, możesz wybrać najwyższą, lub najniższą cenę.

Ta akcja jest formą eksperymentu, który ma za zadanie pokazać, że ludzie w Polsce są uczciwi i jeśli otrzymają możliwość przeczytania wartościowej książki przed zakupem, zapłacą za nią mimo wszystko.

Oczywiście warunkiem niezbędnym jest to, aby książka była faktycznie przydatna i wartościowa, dlatego wybraliśmy jedną z najlepszych książek z naszego Wydawnictwa i jesteśmy pewni, że tysiące osób w całej Polsce skorzysta z tej wiedzy i postanowi wynagrodzić Autora za książkę, która może zmienić życie ludzi, którzy ją przeczytają.

Oczywiste jest, że akcja ma charakter marketingowy i jej celem jest pozyskanie nowych czytelników, ale jest to równocześnie bardzo ciekawy eksperyment, którego wyniki mogą doprowadzić do bardzo ciekawych wniosków. Wydawnictwo Złote Myśli zburzyło już kilka paradygmatów związanych z publikacjami elektronicznymi i mam nadzieję, że ta akcja przyczyni się do zburzenia kolejnych. Może będzie to jakiś mały zaczątek nowego modelu biznesowego, w którym na nowo poukładają się relacje i interesy pomiędzy autorami, wydawcami i czytelnikami.

Książka Motywacja bez granic dostępna jest też w wersji drukowanej oraz audio. Ciekawe ilu czytelników zdecyduje się na zakup papierowego wydania, mając za darmo plik PDF. W podobny sposób była też sprzedawana książka Lawrence’a Lessiga Wolna kultura wydana na licencji Creative Commons (by-nc-sa). Mimo, że każdy mógł ją sobie nieodpłatnie pobrać z Internetu cały drukowany nakład został sprzedany. W przypadku Motywacji bez granic jest trochę inaczej bo oprócz drukowanej książki można też kupić wersję elektroniczną w postaci pliku PDF lub mp3. Ciekawe jak będzie wyglądała sprzedaż wersji elektronicznej, drukowanej i audio po zakończeniu promocji? Mam nadzieję, że wydawnictwo Złote Myśli pochwali się wynikami przeprowadzonego eksperymentu. Ja już zastanawiam się nad kupnem wersji audio do samochodu, żeby umilić sobie czas w korkach wrocławskich .

Tak jak w wielu innych przypadkach i tutaj z pomocą przychodzą techniki komputerowe, a dokładniej digitalizacja (skanowanie) mikroform. Technologia ta umożliwia zapisanie treści mikrofilmów oraz mikrofisz na płytach CD i korzystanie z nich w zdecydowanie wygodniejszej i bardziej przystępnej formie.

Co to są mikroformy?

Mikroformy (mikrofilmy i mikrofisze) są to materiały zdjęciowe, na których wykonuje się fotokopie dokumentów, książek, rysunków itp. metodą fotograficzną. Do zarejestrowania obrazu na mikroformach używa się specjalnych kamer, natomiast do odczytu zapisanych informacji potrzebne są czytniki umożliwiające kilkakrotne powiększenie tekstu bądź rysunku do takich rozmiarów, żeby był czytelny.

Mikrofilm

Mikrofisza

Jak skanowane są mikroformy?

Do skanowania mikroform wykorzystywane są specjalne skanery, które przy pomocy bardzo precyzyjnych układów optycznych umożliwiają przetworzenie zarejestrowanego na błonie filmowej negatywowego lub pozytywowego obrazu na postać cyfrową – zrozumiałą dla komputera. Najczęściej jedna klatka mikrofilmu lub mikrofiszy zapisywana jest do jednego pliku. Jeżeli jednak mikrofilmowany obiekt był stosunkowo duży (np. gazeta o formacie większym od A3, której dwie strony wypełniają jedną klatkę) stosuje się podział jednego kadru na dwa pliki w celu poprawienia czytelności. Możliwe jest też zapisanie kilku klatek do jednego pliku.

Mikroformy skanowane są w trybie czarno-białym (Line art) zwanym też jednobitowym i najczęściej zapisywane do pliku TIFF (.tif). Format ten jest najbardziej uniwersalny i umożliwia zastosowanie kompresji LZW, skutecznie ograniczającej rozmiary plików oraz wykorzystanie funkcji skalowania do szarości, dzięki której obraz jest czytelny podczas powiększania i pomniejszania w przeglądarce.

Przykładowe pliki

Poniżej znajdują się odsyłacze do przykładowych plików, zawierających zeskanowane strony z różnych materiałów bibliotecznych. Zachęcam do ich pobrania i przetestowania możliwości, jakie daje ta forma udostępniania dokumentów.

Przykładowe pliki pochodzą ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu i zostały umieszczone w niniejszym opracowaniu w celach informacyjnych za zgodą władz BUWr. Wykorzystanie ich do innych celów wymaga odrębnej zgody.

Pliki przygotowano w Pracowni Reprograficznej BUWr, która m. in. świadczy usługi polegające na skanowaniu mikroform.

Przeglądanie plików

Do przeglądania plików można posłużyć się dowolnym programem graficznym np. Imaging for Windows, ale najbardziej funkcjonalnym i wygodnym narzędziem jest przeglądarka ACDSee w wersji 3.1 lub wyższej. Umożliwia ona przeglądanie zawartości całych katalogów bez konieczności otwierania każdego pliku w nowym oknie. Jest to bardzo wygodne w przypadku dużej ilości materiału, który można przeglądać strona po stronie tak jak w prawdziwej książce. Program ten wyposażony jest w funkcję skalowania do szarości co jest niezbędne przy oglądaniu plików jednobitowych. Posiada również szereg opcji ułatwiających zarządzanie plikami (np. dodawanie opisów i komentarzy) oraz usprawniających drukowanie.

Na stronie internetowej http://www.acdsystems.com/ firmy ACD Systems, Ltd. można znaleźć informacje na temat tej przeglądarki i możliwości jej nabycia oraz pobrać wersję testową. Natomiast na stronie http://www.polskie-wersje.net2000.pl/progsy/macdsee.htm znajdują się polskie nakładki do różnych wersji tego programu.

Przykłady wykorzystania plików

Wydruki – Możliwe jest wydrukowanie całości lub fragmentu pliku, dzięki czemu do pracy nad treścią nie będzie potrzebny komputer. Jakość druku laserowego (atramentowego również, lecz w mniejszym stopniu) jest zdecydowanie lepsza od kopii papierowych wykonanych bezpośrednio z mikroform.

Ilustracje do prac dyplomowych – Pliki można poddawać edycji i wykorzystać je jako ilustracje do różnego rodzaju prac wstawiając je bezpośrednio do tekstu lub w formie załączników.

Podręczna biblioteczka – Na jednej płycie CD można nagrać kilkaset plików, co umożliwia zgromadzenie dosyć sporej ilości materiału i uporządkowanie go w sposób zapewniający szybki i łatwy dostęp do poszukiwanej treści. Działanie takie znacznie ułatwia i przyspiesza pracę nad zebranym materiałem.

Publikacje elektroniczne – Zeskanowany materiał może posłużyć jako treść lub uzupełnienie treści opracowań interaktywnych udostępnianych w Internecie bądź na płytach CD.

Koszty

Jednostką rozliczeniową najczęściej stosowaną przez firmy i instytucje oferujące skanowanie mikroform jest jeden plik. W większości przypadków odpowiada on jednej klatce mikrofilmu bądź mikrofiszy. Wyjątek stanowi skanowanie materiałów, które były mikrofilmowane z użyciem znacznej redukcji (np. gazety o formacie A3 i większym). W tym przypadku warto zastosować podział klatki na dwa pliki w celu zwiększenia czytelności. Cena pliku jest z reguły niższa od ceny kopii papierowej wykonanej bezpośrednio z mikroformy.

Literatura

Edward P. Adcock: Ochrona i przechowywanie zbiorów. Zalecenia IFLA w kwestii opieki i obchodzenia się z materiałami bibliotecznymi. Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, 1999.